Japans lexicon

Verantwoording

Japans kent geen spaties tussen woorden, en de Nederlandse spellingregels zeggen niets specifieks over Japanse termen (buiten de ingeburgerde leenwoorden). Ik volg daarom de algemene regel van de Taalunie voor woordgroepen uit andere talen: schrijf ze zoals in de brontaal. Daarbij gebruik ik de gangbare romanisering volgens de gewijzigde Hepburn, met een streep boven lange klinkers (zoals de o ō en de u ū). De syllabe-slotklank n schrijf ik als n (honbu, senpai), anders dan de traditionele Hepburn.

Concreet komt er een spatie tussen de afzonderlijke Japanse woorden (kote gaeshi dori), maar blijft één woord aaneen. Ook als het uit twee werkwoorden is opgebouwd (bijvoorbeeld uchikomi dori). Voor- en achtervoegsels schrijf ik aaneen (ōirimi, Hakkōryū, bujutsuryū) en partikels staan los (tanbō no kata). Een koppelteken verschijnt alleen wanneer een Japanse woordgroep deel wordt van een Nederlands woord, zoals in kote-gaeshiklem.

Om de juiste kanji te bepalen is voor een groot deel gebruikgemaakt van large language models.

Woordenlijst

age

上げ – Omhoog

age uke

上げ受け – Opwaartse armblokkering

aiki

合気 – Samenstelling van ‘ontmoeten’ of ‘conformeren met’ en ‘energie’

aiki budō

合気武道 – Vroegere naam van aikidō

aikidō

合気道 – Weg van de harmonieuze energie

aikidōka

合気道家 – Beoefenaar van de weg van de harmonieuze energie

aiki nage

合気投 – Soepele worp

aikikai

合気会 – Organisatie van aikidō, geleid door de erfgenamen van de stichter

anjin ryūmei

安心立命 – Gemoedsrust als duidelijk doel; naam van de dōjō, gelezen als ‘Anjin Ryūmei’ volgens de dōjōtraditie (de modernere, gangbare lezing van dit gezegde is ‘anshin ritsumei’)

anma

按摩 – Traditionele Japanse massage

ashi

足 – Been, voet

ashi gatame

足固 – Controle op de voet

ashi waza

足技 – Beentechnieken: worpen waarbij vooral de benen werken (jūdō)

ashikubi

足首 – Enkel

ashi sabaki

足捌き – Voetenwerk

atama

頭 – Hoofd

atemi

當身 – Aanval: slag, stoot

atemi no hiketsu

當身の秘訣 – Geheim van de slag (die geen sporen nalaat)

atemi waza

當身技 – Slagtechnieken

aya

綾 – Weefpatroon

aya dori

綾捕 – Grijpen met kruispatroon

benkei

弁慶 – Verwijst naar het gezegde ‘弁慶の立往生’ (‘Benkeis staande dood’), iemand onbeweeglijk vastzetten

bō gaeshi

棒返 – Stokomkering

bokken

木剣 – Houten oefenzwaard

bu

武 – Militair

budō

武道 – Weg van het martiale

budōka

武道家 – Beoefenaar van de weg van de krijgskunst

bugei

武芸 – Krijgskunst

bujutsu

武術 – Kunst van de oorlogvoering

bushi

武士 – Krijger

bushidō

武士道 – Weg van de krijger, ridderlijkheid

chakin shibori

茶巾絞り – Het lichte uitwringen van het theedoekje bij de theeceremonie; in kendō een beeld voor de greep op het zwaard

chakuza

着座 – In seiza gaan zitten

chiburi

血振り – Rituele reinigingsbeweging van het zwaard na gebruik; ook principe in yondan

chūdan

中段 – Midden, tussen hoofd- en buikhoogte

chūdan no kamae

中段の構え – Middenhouding

dai nippon shidōkai

– Tweede dōjō van Okuyama Ryūhō, in Tokio

daichōkei

大腸経 – Dikkedarmmeridiaan

dai shihan

大師範 – Groot-shihan, eretitel, mag hoofd van de school vertegenwoordigen

daitōryū

大東流 – School van jūjutsu die Takeda Sōkaku formaliseerde (Daitōryū Aiki Jūjutsu); bron van Hakkōryū en aikidō

dan

段 – Graad

den

伝 – Communicatie, overdracht

deshi

弟子 – Student, leerling

dohai

同輩 – Iemand met dezelfde rang

dōitashimashite

どういたしまして – Graag gedaan

dōjō

道場 – Plaats van de Weg

dōmo

どうも – Bedankt (informeel)

dōmo arigatō gozaimashita

どうもありがとうございました – Beleefdste bedankvorm na afloop (op het einde van de les)

dōmo arigatō gozaimasu

どうもありがとうございます – Beleefdste bedankvorm (voor de les)

dori

捕 – Grijpen, vatten (als achtervoegsel: greep)

emon

衣紋 – Kraag (van de kledij)

emon dori

衣紋捕 – Kraag grijpen

enbujō

演武場 – Demonstratieplaats

enpi

猿臂 – Elleboog

enpi uchi

猿臂打ち – Elleboogstoot (indraaien)

ensō

円相 – Zensymbool voor leegte en loslaten, getekend in één vloeiende beweging

eri

襟 – Kraag

eri dori

襟捕 – Kraag grijpen

fudōshin

不動心 – Onbeweeglijke geest, onverstoorbare geest

furiage

振上 – Opwaartse verdediging

furi gyaku kubi jime

振逆首〆 – Verdediging met gekruiste wurging aan de hals

furi hadaka jime

振裸〆 – Verdediging met naakte wurging

gaeshi

返 – Omkeren

gakun

雅勲 – ‘Verfijnd optreden’ – symbolische naam voor de kenmerkende drukpuntgreep van Hakkōryū (wijsvingerknokkel op zenuwbanen bij de pols); zie paragraaf 6.5

ganseki otoshi

岩石落 – Vallende rots

gatame

固 – Houden, houdgreep, controleren

gedan

下段 – Laag, onder buikhoogte

gedan barai

下段払い – Lage buitenwaartse armblokkering

gendai budō

現代武道 – Moderne krijgskunsten, ontstaan na de Meijiperiode

genji

源氏 – Andere naam voor de Minamoto, een oud geslacht van krijgers

gensoku

原則 – Principe (achter een techniek)

gi

技 – Techniek; als achtervoegsel bij een graad (shodangi): de technieken van die graad

go

五 – Vijf

godan

五段 – Vijfde graad

gohon

五本 – Vijfvoud

gokaku geiko

互角稽古 – Oefenen met een gelijke

gokyū

五級 – Vijfde kyūgraad (gele gordel)

gomennasai

ごめんなさい – Sorry

goshindō

護身道 – Zelfverdediging

gyaku matsuba dori

逆松葉捕 – Omgekeerde dennennaaldklem

gyaku nage

逆投げ – Worp via een klem: je werpt door een gewricht om te keren

gyaku tsuki

逆突き – Rechtstreekse stoot met de vuist, met het tegengestelde been (meestal chūdan)

hachi

八 – Acht

hadaka jime

裸絞め – ‘Naakte’ wurging

hagai jime

羽交絞め – Dubbele nelson

hai

はい – Ja (akkoord met de vraag)

(hai) dōzo

どうぞ – ‘(ja), ga eerst’, alstublieft

haikei

肺経 – Longmeridiaan

haisoku

背足 – Wreef

haitō

背刀 – Duimkant van de hand

hai wakarimashita

はいわかりました – Ja, we hebben het begrepen

hajime

始め – Begin

hajimemashite

はじめまして – Aangenaam (bij eerste ontmoeting)

hakama

袴 – Broekrok

hakama hera

袴篦 – Lepeltje achteraan

hakama koshi ita

袴腰板 – Harde achterkant

hakama momotachi

袴股立ち – ‘Beenstukken’ door de hakama soba dragen

hakama sabaki

袴捌き – Wandelen, trainen en zitten met hakama

hakama soba

袴傍 – V-vormige opening aan de zijkant

hakkō

八光 – Achtste licht

hakkō denshinryū

八光伝心流 – Afsplitsing van Hakkōryū (1997)

hakkō denshoryū

– Afsplitsing van Hakkōryū in de Verenigde Staten (1998)

hakkō dori

八光捕 – Achtstelicht-greep (shodangi, SW·1)

hakkō dori nage

八光捕投 – Achtstelicht-greep met worp, met beide handen gegrepen

hakkō juku honbu

八光塾本部 – Vroegere naam van de Hakkōryū Sō Honbu Dōjō, opgericht in 1947

hakkō kamae

八光構 – Gevechtshouding van Hakkōryū

hakkōryū

八光流 – School van het achtste licht

hakkō zeme

八光攻 – Aanval met het achtste licht: tori valt aan, met de geopende handen naar de ogen

hakkōryū kaiso hōkokusai

八光流開祖奉告祭 – Stichtingsceremonie van Hakkōryū op 1 juni 1941

hakkōryū kōbujuku

八光流講武塾 – Naam van de dōjō van Hakkōryū vanaf 1943

hakkōryū sō honbu dōjō

八光流総本部道場 – Hoofdkwartier van Hakkōryū in Ōmiya (nu Saitama-stad), opgericht in 1947 als Hakkō Juku Honbu

hana

鼻 – Neus

hanshi

範士 – Hoogste eretitel in budō, toegekend aan een meester die als voorbeeld dient voor andere leraren

hantachi

半立 – Halfstaand (/zittend)

hantachi mae dori

半立前捕 – Halfstaand voorwaarts grijpen

hantachi waza

半立技 – Halfstaande technieken

hantai

反対 – Tegengesteld

hantai dori

反対捕 – Gekruist grijpen

haori

羽織 – Overjas

haori himo

羽織紐 – Knoop van overjas

hara

腹 – Buik

hayawaza

早業 – Snelle techniek; houding waarbij de handen vrij zijn om een zwaard te kunnen trekken

heijōshin

平常心 – Alledaagse, kalme geest

heikō dori

並行捕 – Naast elkaar lopend gegrepen

henka

変化 – Variaties (op techniek)

hidari

左 – Links

hiki

引き – Achterwaarts trekken

hiki nage

引投 – Achterwaarts werpen

hiragana

平仮名 – Fonetische, versimpelde schrijfwijze van het Japans

hiraken

平拳 – Knokkelvuist

hiza

膝 – Knie

hiza gatame

膝固 – Controle op de knie

hiza geri

膝蹴り – Knietrap

hō

方 – Richting

hon kesa gatame

本袈裟固 – Basisvorm van kesa gatame

honbu

本部 – Hoofdkwartier

hongyaku

本逆 – ‘Ware omkering’: de eigen hoofdklem van Hakkōryū, kern van nidan

honshū

本州 – Hoofdeiland van Japan

hyaku

百 – Honderd

hyakunin dori

百人捕 – ‘Honderd man vangen’: tegen meerdere aanvallers tegelijk

iaidō

居合道 – Weg van het zwaardtrekken

iaijutsu

居合術 – Kunst van het zwaard trekken en meteen toeslaan

ichi

一 – Eén

ichinen

一念 – Enkele gedachte

ichi rei

一礼 – Eenmaal buigen

idomazu

挑まず – Niet uitdagen; eerste kernprincipe van Hakkōryū

iie

いいえ – Nee (niet akkoord met de vraag)

ikkyū

一級 – Eerste kyūgraad (bruine gordel)

ippon

一本 – Één punt

ippon nukite

一本貫手 – Speerhand met één vinger

ippon seoi nage

一本背負投 – Schouderworp met één arm

irasshaimase

いらっしゃいませ – Welkom, kom binnen

irimi

入り身 – Rechtstreeks in de techniek stappen

irimi nage

入身投げ – Instapworp (aikidō)

itadakimasu

いただきます – Dankwoord vóór het eten (letterlijk ‘ik ontvang nederig’); wordt gezegd door wie gaat eten, niet tegen een ander zoals ‘eet smakelijk’

itai

痛い – Je doet me pijn

itten no hi

一点の秘 – Geheim van het punt

itte no hi

一手の秘 – Geheim van de hand

jigan hitchū

慈眼必誅 – ‘Onfeilbaar straffen met het oog van mededogen’: de maat die shodai sōke aan elk gebruik van zijn technieken oplegt

jishu geiko

自主稽古 – Alleen oefenen

jodai

城代 – Hoofd van de dōjō (oorspronkelijk ‘kasteelbeheerder’)

jōdan

上段 – Hoog, hoofdhoogte

jōdō

杖道 – Weg van de lange stok (jō)

jōjutsu

杖術 – Vechtkunst met de lange stok (jō)

jōjutsu no kata

杖術の形 – Kata met de lange stok (jō)

jū

十 – Tien

jūdō

柔道 – Zachte, flexibele, toegeeflijke … weg

jū ichi

十一 – Elf

jūji uke

十字受け – Gekruiste blokkering (jōdan/gedan)

jūjutsu

柔術 – Zachte, flexibele, toegeeflijke … kunst

jūjutsuka

柔術家 – Beoefenaar van de zachte kunst

jungokyū

準五級 – Tussengraad voor gokyū (jeugd; wit-gele gordel)

junsankyū

準三級 – Tussengraad voor sankyū (jeugd; oranje-groene gordel)

junte dori

順手捕 – Met één hand grijpen (meestal parallel)

junyonkyū

準四級 – Tussengraad voor yonkyū (jeugd; geel-oranje gordel)

kagami

鏡 – Spiegel

kaizen

改善 – Voortdurende verbetering

kakari geiko

懸かり稽古 – ‘Aanvalsoefening’, ook trainen met senior

kakato

踵 – Hiel

kakato geri

踵蹴り – Trap met hiel

kake

掛け – Uitvoering van de techniek

kake

掛 – Aanvaller: zo noemt shodai sōke in zijn syllabi de aanvaller, tegenover tori (elders uke)

kamae

構え – Gevechtshouding

kamidana

神棚 – Shintōheiligdom (plaats)

kamiza

上座 – Hoge zitplaats, altaar

kanji

漢字 – Klassieke schrijfwijze van het Japans, oorspronkelijk met Chinese karakters

kankei

肝経 – Levermeridiaan

kansetsu

関節 – Gewricht

kansetsu geri

関節蹴り – Trap naar (knie)gewricht

kanuchi gatame

簡打固 – Controle op een eenvoudige slag

kanuchi gatame nage

簡打固投 – Controle op een eenvoudige slag, met worp

kao

顔 – Gezicht (courant)

kao ate

顔當 – Slag naar gezicht

kappō

活法 – Reanimatietechnieken

karate

空手 – Lege hand; oorspronkelijk geschreven als 唐手 (‘Chinese hand’, ter erkenning van de Chinese oorsprong), later herschreven tot het huidige 空手 (‘lege hand’)

kasa

傘 – Parasol

kasa ushiro zeme dori

傘後攻捕 – Greep bij aanval in de rug, met parasol

kashiwade

柏手 – In de handen klappen (ceremonieel)

kassatsu jizai

活殺自在 – ‘Naar believen leven geven of nemen’: de dubbele werking die shodai sōke aan de technieken van yondan toeschrijft

kata

肩 – Schouder

kata

形 – Reeks vooraf vastgelegde bewegingen die technieken bevatten

kata dori

肩捕 – Schouder (lichaamsdeel) grijpen

kata gatame

肩固 – Schoudercontrole: houdgreep die arm en hoofd van uke samen klemt

kata guruma

肩車 – Schouderwiel: worp waarbij je uke over je schouders tilt

katakana

片仮名 – Fonetische, versimpelde schrijfwijze van het Japans, gebruikt voor leen- en vreemde woorden

kata mune osae mochimawari

片胸押持廻 – Roterende controlegreep, aan één zijde van de borst gegrepen

katanatsuka kata

刀柄形 – Kata tegen een aanval met het gevest van het zwaard

katate dori

片手捕 – Met één hand grijpen

keikogi

稽古着 – Oefenkledij

keikojō

稽古場 – Oefenplaats; een niet-gewijde trainingsruimte

keiraku

経絡 – Meridianenstelsel uit de Chinese geneeskunde

kendō

剣道 – Weg van het zwaard

kenjutsu

剣術 – Zwaardvechtkunst

kesa gatame

袈裟固 – Sjerpcontrole: houdgreep schuin over de borst, zoals een monnikssjerp

ki

気 – Energie

kiai

気合い – Korte, krachtige kreet bij aanval

kiba dachi

騎馬立ち – Paardrijstand

kihon

基本 – Basis, fundamenten

kihon waza

基本技 – Basistechnieken

kime

決め – Focus

kinteki

金的 – Kruis

kinteki geri

金的蹴り – Trap naar het kruis

ki o tsuke

気をつけ – Aandacht

kiritsu

起立 – Sta recht

kiza

跪座 – Zitten op de tenen

kiza morote osae dori

椅坐諸手押捕 – Controlegreep, met twee handen gegrepen terwijl je op een stoel zit (shodai sōke schrijft 椅坐, niet 跪座, en geeft zelf de lezing kiza)

kizutsukezu

傷つけず – Niet kwetsen; derde kernprincipe van Hakkōryū

kōhai

後輩 – Iemand lager in rang

kōhaku

紅白 – Combinatie rood/wit, motief dat in Japan vaak terugkomt (vlag …)

kōhō shiatsu

皇法指圧 – Drukpuntmethode van Hakkōryū

koken

弧拳 – Gebogen pols

kokodo jūjutsu

– Afsplitsing van Hakkōryū (2001)

kokoro no hachō

心の波長 – ‘Golflengte van de geest’

komi

込み – Ophopen; (achtervoegsel) toepassen

konban wa

こんばんは – Goedenavond

kongōriki

金剛力 – ‘Diamantkracht’: de kracht die volgens shodai sōke uit de hara voortkomt

kon’nichi wa

こんにちは – Goedemiddag

konoha gaeshi

木葉返 – Blad omdraaien

kono hon ga sukoshi demo o-yaku ni tatereba saiwai desu

この本が少しでもお役に立てれば幸いです – Het zou me plezier doen als dit boek je helpt

koryū

古流 – Oude school: traditionele krijgskunst van vóór de Meijiperiode

koshi

腰 – Heup

koshi guruma

腰車 – Heupwiel: heupworp met je arm rond de nek van uke

koshi nage

腰投げ – Heupworp

koshi ori

腰折 – Heup fixeren

koshi waza

腰技 – Heuptechnieken: worpen over de heup (jūdō)

kōtai

交代 – Wisselen

kote

小手 – Pols; ook arm en hand (oorspronkelijk het armstuk van een harnas)

kote dori

小手捕 – Pols grijpen

kote gaeshi

小手返し – Pols omkeren (klem tekagami)

kote gaeshi dori

小手返捕 – Gegrepen pols omkeren

kote hineri

小手捻り – Pols draaien (klem mochimawari)

kote mawashi

小手回し – Polsklem: de pols naar binnen plooien, voorbij haar natuurlijke buiging

kubi

首 – Hals

kubi jime

首絞め – Wurging van de hals

kubi jime dori

首〆捕 – Wurggreep aan de hals

kuchi

口 – Mond

kuden

口伝 – Mondelinge overdracht

kumi kata

組み方 – Manier van grijpen (jūdō)

kusarigama

鎖鎌 – Sikkel met ketting en gewicht

kuzure kesa gatame

崩袈裟固 – Gewijzigde kesa gatame: je arm onder de oksel van uke in plaats van rond de nek

kuzushi

崩し – Uit balans brengen

kyū

級 – Graad onder de zwarte gordel

kyū

九 – Negen

kyūjutsu

弓術 – Boogschieten als krijgskunst

maai

間合い – Gevechtsafstand

mae

前 – Voorwaarts

mae geri

前蹴り – Voorwaartse trap

mae nihō dori

前二方捕 – Voorwaarts grijpen in twee richtingen

mae nihō nage

前二方投 – Voorwaartse tweerichtingenworp

mae obi hiki dori

前帯引捕 – Voorwaarts aan de gordel trekken en grijpen

mae uchi

前打ち – Voorwaartse slag

mae uchi tekagami

前打手鏡 – Spiegelhand op voorwaartse slag

makikomi

巻込 – Naar binnen draaien

makura kesa gatame

枕袈裟固 – Kesa gatame waarbij het hoofd van uke als op een kussen op je dij rust

mate

待て – Wacht op instructies

matsuba

松葉 – Dennennaald

matsuba dori

松葉捕 – Dennennaaldklem

mawashi

回し – Draaien

mawashi geri

回し蹴り – Draaitrap

mawatte

回って – Draaien

me

目 – Ogen

me geiko

目稽古 – ‘Met de ogen’ oefenen, door te kijken

meiji

明治 – Tijdperk van 1868 tot 1912, waarin Japan zich na de Meijirestauratie snel moderniseert

meishidō

– Naam waaronder Okuyama Ryūhō lesgaf vóór Hakkōryū

men

面 – Gezicht

menkyo

免許 – Een certificaat of diploma

menkyo kaiden

免許皆伝 – Diploma voor volledige doorgift van de kunst

men-tsuki

面突き – Slag met zwaard

men tsuki mochimawari

面突持廻 – Roterende greep op een zwaardslag

metsubushi

目潰し – Atemi naar het gezicht om je aanvaller kort af te leiden

migi

右 – Rechts

mikazuki geri

三日月蹴り – Halvemaantrap

mimi

耳 – Oren

mochimawari

持廻り – Ronddraaien; rondsturen, -leiden

mokusō

黙想 – Je gedachten tot zwijgen brengen. Moment van contemplatie, met gesloten ogen en gecontroleerde ademhaling

mokusō yame

黙想止め – Einde mokusō

mon

紋 – Familiewapen

morote

諸手 – Beide handen

morote seoi nage

諸手背負投 – Schouderworp met beide handen

morote tekagami

諸手手鏡 – Spiegelhand wanneer uke één arm met beide handen grijpt

morote dori

諸手捕 – Met twee handen één arm grijpen

morote osae dori

諸手押捕 – Controlegreep met beide handen

morote tsuki

諸手突き – Rechtstreekse stoot met twee handen

mudansha

無段者 – Iemand zonder graad

mune

胸 – Borst

mune dori

胸捕 – Borst grijpen

mune konoha gaeshi

胸木葉返 – Bladomdraai aan de borst

mune mochimawari

胸持廻 – Roterende controlegreep aan de borst

mune osae dori

胸押捕 – Controlegreep aan de borst

mune uchi dori

胸打捕 – Borstgreep met slag

mushin

無心 – Zonder geest, zonder gedachten, leeg van geest

nagashi

流し – Laten wegvloeien, een aanval afleiden

nage

投げ – Werpen, werptechniek

nage no kata

投の形 – Kata van de worpen in jūdō

nakayubi

中指 – Middelvinger

nakayubi ipponken

中指一本拳 – Eenknokkelvuist (middenvinger)

nara

奈良 – Periode van 710 tot 794, genoemd naar de toenmalige hoofdstad

ni

二 – Twee

nidai sōke

二代宗家 – Hoofd van de school, tweede in lijn

nidan

二段 – Tweede graad

nihō

二方 – Twee richtingen

nihō nage

二方投 – Tweerichtingenworp (mae is voorwaarts)

nijū

二十 – Twintig

nikkyō

二教 – Tweede klem; in Hakkōryū de adductieklem van nidan

nikyū

二級 – Tweede kyūgraad (blauwe gordel)

ninin / futari

二人 – Twee personen

nippon bugei shigoshindō hakkōryū jūjutsu

日本武芸司護身道八光流柔術 – Volledige naam van Hakkōryū

nippon shidōkai ryūbukan

– Eerste dōjō van Okuyama Ryūhō, in Asahikawa

nirei

二礼 – Tweemaal buigen

nukite

貫手 – Speerhand

nuki uchi

抜き打ち – Zwaardslag

nuki uchi dori

抜打捕 – Zwaardslag grijpen

obi

帯 – Gordel

obi dori

帯捕 – Gordel grijpen

ohayō gozaimasu

おはようございます – Goedemorgen

oikake

追い掛け – Achtervolger

oikake dori

追懸捕 – Achtervolger grijpen

ōirimi

大入身 – Grote instap: diep en volledig in de aanval van uke stappen

oi tsuki

追い突き – Rechtstreekse stoot met de vuist, met voorste been (meestal chūdan)

ojigi

御辞儀 – Begroeten met een buiging

oku

奥 – Intern, inwendig, verborgen

okuden

奥伝 – Grondbeginselen, soms ook ‘geheime technieken’

okuden shihan

奥伝師範 – Shihan met kennis van de geheime technieken

okuri rei

送り礼 – Buiging (gevend)

okuyama ryūhō

奥山龍峰 – Okuyama met zijn aangenomen naam ‘Ruggengraat van de Draak’

okuyama-sensei

奥山先生 – Okuyama als leraar

okuyama yoshiji

奥山吉治 – Familienaam en voornaam van de stichter

okuyamaryū

奥山流 – Afsplitsing van Hakkōryū in Frankrijk (sinds 1992)

omote

表 – Het zichtbare

omote yokomen uchi

表横面打ち – Hoekslag met de voorhand: van buiten schuin naar de zijkant van het hoofd

onegai shimasu

お願いします – Alstublieft (verzoek; voor de les)

osae

押さえ – Vasthouden, neerdrukken

osae dori

押捕 – Controlegreep

osaekomi waza

抑込技 – Houdgrepen

ōsoto gari

大外刈 – Grote buitenwaartse beenveeg (jūdō)

otogai ni rei

お互いに礼 – Groet naar elkaar

otoshi

落とし – Naar beneden; werpen, naar de grond

oyasumi nasai

おやすみなさい – Goedenacht

oyayubi

親指 – Duim

oyayubi ipponken

親指一本拳 – Eenknokkelvuist (duim)

o-yomi itadaki arigatō gozaimasu

お読みいただきありがとうございます – Bedankt voor het lezen

randori

乱取り – Vrij oefenen

rei san sōku

礼三息 – Groet in drie ademhalingen

rei / zero

零 / 〇 – Nul

renkō jizai

連行自在 – ‘Naar believen afvoeren’: de aanvaller loopt voor je uit

renshi

練士 – Eretitel voor iemand die toestemming heeft instructie te geven in alle aspecten van de kunst

ritsu rei (tachi rei)

立礼 – Rechtopstaande buiging

rokkyō

六教 – Zesde leer: elleboogklem uit aikidō

rokkyū

六級 – Zesde kyūgraad (witte gordel)

roku

六 – Zes

ryō

両 – Beide

ryō ashi dori

両足捕 – Beide voeten grijpen

ryō mune dori

両胸捕 – Beide zijden van de borst grijpen

ryō mune osae dori

両胸押捕 – Controlegreep aan beide zijden van de borst

ryō ude osae dori

両腕押捕 – Controlegreep aan beide armen

ryōte

両手 – Beide handen

ryōte tekagami

両手手鏡 – Spiegelhand met beide handen: tweede kote gaeshi met de vrijgemaakte hand

ryōte dori

両手捕 – Met beide handen beide polsen grijpen

ryōte mochimawari

両手持廻 – Roterende controlegreep met beide handen

ryū

流 – School, strekking, stroming

ryūhō

龍峰 – ‘Ruggengraat van de Draak’, aangenomen naam van shodai sōke

saiminjutsu

催眠術 – Hypnose

sajutsu

詐術 – Bedrog, oplichterij

sakarawazu

逆らわず – Geen weerstand bieden; tweede kernprincipe van Hakkōryū

samurai

侍 – Krijger uit de Japanse adel

san

三 – Drie

sanbon

三本 – Drievoud

san dai kichū

三大基柱 – ‘Drie grote pijlers’, hoogste eretitel die door de honbu wordt uitgereikt

sandan

三段 – Derde graad

sankyū

三級 – Derde kyūgraad (groene gordel)

sanshōkei

三焦経 – Meridiaan van de drievoudige verwarmer

sayōnara

さようなら – Tot ziens

seiga

正臥 – Correct liggen

seiken

正拳 – Vuist

seiretsu/keiretsu

整列 – Volgens graad gaan zitten/staan

seiritsu

正立 – Correct staan

seitanden

正丹田 – ‘Ware tanden’: de toestand waarin de kracht van het hele lichaam zich in het centrum van heupen en buik verzamelt

seiza

正座 – Traditionele zithouding (‘correct zitten’)

sen

千 – Duizend

sen

先 – Timing

sengoku

戦国 – Periode van de strijdende staten (ca. 1467–1600), een lange burgeroorlog

senpai

先輩 – Iemand hoger in rang

senpen muhi

千変無比 – ‘Duizend ongeëvenaarde veranderingen’: de variaties van de okuden

sensei

先生 – ‘Hij die voorging’, leraar

sensei/shihan ni rei

先生師範に礼 – Buiging voor de leraar

shiaijō

試合場 – Wedstrijdplaats

shiatsu

指圧 – Japanse vingerdrukpunttherapie

shiba tenso jinja

– Shintōschrijn in Tokio waar Hakkōryū in 1941 werd gesticht

shibori

絞り – Toedraaien: de kleine draaiende afwerking van sandan en de wijsvingergreep van yondan, zonder kracht

shichi / nana

七 – Zeven

shidō geiko

指導稽古 – Oefenen door les te geven

shihan

師範 – Meester-instructeur, volleerd

shihan dai

師範代 – Plaatsvervangend leraar, die lesgeeft in naam van de meester

shihan waza

師範技 – Technieken van de shihan: dezelfde vormen als de kihon waza, uitgevoerd met shinteki sayō

shihō

四方 – Vier richtingen

shihō nage

四方投 – Vierrichtingenworp

shikkō

膝行 – Voortbewegen op de knieën

shimoza

下座 – Lage zitplaats

shinden ni rei

神殿に礼 – Buiging voor het heiligdom

shin gi tai

心技体 – Geest, techniek en lichaam

shindōryū jūjutsu

– Stijl van jūjutsu

shinkei

心経 – Hartmeridiaan

shinpōkei

心包経 – Hartzakjesmeridiaan

shinryū jūjutsu

– Afsplitsing van Hakkōryū

shinteki sayō

心的作用 – Mentale effecten

shinzen ni rei

神前に礼 – Buiging voor het altaar

shiraha

白刃 – ‘Wit zwaard’: uit de schede getrokken

shisei

姿勢 – Houding

shi / yon

四 – Vier

shōchōkei

小腸経 – Dunnedarmmeridiaan

shodai sōke

初代宗家 – Hoofd van de school, eerste in lijn

shodai sōke okuyama ryūhō

初代宗家奥山龍峰 – Volledige aanspreektitel

shodan

初段 – Eerste graad

shōgun

将軍 – Militaire opperbevelhebber en feitelijke machthebber van Japan

shōmen uchi

正面打ち – Hamerslag (boven naar onder)

shoshin

初心 – Geest van een beginner

shoshin wasuru bekarazu

初心忘るべからず – Vergeet nooit het begin, behoud de geest van een beginner

shōtei

掌底 – Handpalm

shōtōkan karate

松濤館空手 – Stijl van karate

shurikenjutsu

手裏剣術 – Kunst van het werpen van verborgen werpwapens

shutō

手刀 – Pinkkant van de hand

shutō jime

手刀絞 – Snijden met de zijkant van je hand

shutō uke

手刀受け – Blok met meshand (an. uchi uke)

sōjutsu

槍術 – Speervechtkunst

sōke

宗家 – Hoofd van de school

sōke okuyama

宗家奥山 – Okuyama als hoofd van de Hakkōryū

sokutō

足刀 – Buitenkant voet

soto

外 – Buiten, van buiten (vs. uchi)

soto deshi

外弟子 – Externe student

sotomawari

外回り – Naar buiten draaien

soto mawashi geri

外回し蹴り – Wagenwiel, buiten naar binnen

soto uke

外受け – Elleboogblokkering, van buiten (naar binnen)

suki

隙 – Opening, zwakke plek in de verdediging

sutemi

捨身 – Offer: worp waarbij je zelf je evenwicht opgeeft om uke te werpen (jūdō)

suware

座れ – Ga zitten

suwari

座り – Zittend

suwari waza

座り技 – Zittende technieken

tabi

足袋 – Sokken

tachi

立ち – Staand

tachi ate

立ち當 – Staande slag

tachi rei

立礼 – Rechtopstaande buiging

tachi waza

立技 – Staande technieken

tai otoshi

体落 – Lichaamsval: worp waarbij je uke over je uitgestoken been naar voren trekt

tai sabaki

体捌き – Beweging van het lichaam

tanbō

短棒 – Korte stok, wapenstok

tanbō no kata

短棒の形 – Kata met de korte stok (tanbō)

tanden

丹田 – Energiecentrum uit de Chinese meridianengeneeskunde (zwaartepunt)

tantō

短刀 – Mes, kort zwaard

tate tsuki

縦突き – Rechtstreekse stoot met gedraaide vuist (knokkels buiten)

te

手 – Hand

te waza

手技 – Handtechnieken: worpen waarbij vooral armen en handen werken (jūdō)

teisoku

底足 – Voetzool

tekagami

手鏡 – Hand-spiegel, spiegelhand

tekiyō

適用 – Toepassingen (van techniek)

tenkan

転換 – Onrechtstreeks in de techniek stappen

te sabaki

手捌き – Beweging van de hand

tetsui

鉄槌 – Hamervuist

tokugawa

徳川 – Shogunaat (1603–1868) dat Japan verenigt en afsluit van de buitenwereld

tōkyō seiji gakkō

– School voor politieke wetenschappen in Tokio

tomoe nage

巴投 – Cirkelworp: offerworp met je voet in de buik van uke

tori

取 – Uitvoerder van een techniek

tsubo

壺 – Punt, drukpunt

tsue

杖 – Wandelstok

tsuka

柄 – Gevest van het zwaard

tsukagashira

柄頭 – Uiteinde van het gevest van het zwaard

tsuki chūdan

突き中段 – Rechtstreekse stoot met de vuist, midden

tsuki gedan

突き下段 – Rechtstreekse stoot met de vuist, laag

tsuki iri

突入 – Aankomende stoot

tsuki jōdan

突き上段 – Rechtstreekse stoot met de vuist, hoog

tsukimi dori

突身捕 – Stoot naar het lichaam grijpen

tsukimi nage

突身投 – Worp na stoot naar het lichaam

tsuki ryūfū

突柳風 – ‘Stoot als wilgenwind’

tsukkomi

突っ込み – Stoot naar binnen

tsukkomi dori

突込捕 – Binnendringende stoot grijpen

tsukuri

作り – Positioneren, inkomen

tsuzumi

鼓 – Japanse handtrommel

uchi

打ち – Slag; of binnen, van binnen (vs. soto)

uchi deshi

内弟子 – Inwonend student die voltijds bij een sensei oefent en werkt, tegenwoordig benaming voor de leertijd naar shihan

uchi gatame

打固 – Controle op slag

uchikomi

打ち込み – Inslaan: een rechte slag naar binnen, het midden in

uchikomi dori

打込捕 – Greep op slag naar het midden

uchimawari

内回り – Naar binnen draaien

uchi mawashi geri

内回し蹴り – Wagenwiel, binnen naar buiten

uchi tenchi nage

内天地投 – Binnenwaartse hemel- en aardeworp

uchi uke

内受け – Elleboogblokkering, van binnen (naar buiten)

ude

腕 – Arm

ude dori

腕捕 – Bovenarm grijpen

ude makikomi

腕巻込 – Arm inrollen

ude mochimawari

腕持廻 – Roterende controlegreep aan de arm

ude osae dori

腕押捕 – Controlegreep aan de arm

ude uchi dori

腕打捕 – Armgreep met slag

uke

受け – Aanvaller (ontvanger van een techniek)

ukemi

受け身 – Rollen of vallen

uke rei

受け礼 – Buiging (ontvangend)

ura

裏 – Het onzichtbare, of onrechtstreeks

uraken

裏拳 – Omgekeerde vuist (knokkels binnen)

ura kote gaeshi

裏小手返し – Pols gedeeltelijk omkeren (klem nikkyō)

ura mawashi geri

裏回し蹴り – Haaktrap

ura uchi

裏打ち – Korte hoek (bijvoorbeeld uppercut)

ura yokomen uchi

裏横面打ち – Hoekslag met de rughand: de arm kruist eerst voor het lichaam en slaat terug

ushiro

後ろ – Achterwaarts

ushiro ashi dori

後足捕 – Achterwaarts de voet grijpen

ushiro benkei dori

後弁慶捕 – Achterwaartse Benkei-greep, zie Benkei

ushiro emon dori

後衣紋捕 – Achterwaarts de schouder (kledij) grijpen

ushiro geri

後ろ蹴り – Achterwaartse trap

ushiro gyaku kubi jime dori

後逆首〆捕 – Achterwaartse omgekeerde halswurging grijpen

ushiro hakkō dori

後八光捕 – Achterwaartse achtstelicht-greep

ushiro nihō nage

後二方投 – Achterwaartse tweerichtingenworp

ushiro obi hiki dori

後帯引捕 – Achterwaarts aan de gordel trekken en grijpen

ushiro ryō kata dori

後両肩捕 – Achterwaarts beide schouders grijpen

ushiro tekubi dori

後手首捕 – Achterwaarts beide polsen grijpen

ushiro zeme dori

後攻捕 – Achterwaartse aanval grijpen

ushiro zeme otoshi

後攻落 – Worp bij aanval in de rug

uwagi

上着 – Vest

wakarimashitaka

わかりましたか – Hebt u (het) begrepen?

waza

技 – Techniek

wouter boelen

ワウテル・ブーレン – Naam van de auteur in katakana: Wouteru Būren

yame

止め – Klaar, stop met de oefening

yawara

柔 – Oudere term voor jūjutsu, alternatieve lezing van 柔

yōi

用意 – Klaar, bereid je voor

yoko

横 – Zijwaarts

yoko atemi gatame

横當身固 – Zijwaartse slag met controle

yoko dori

横捕 – Zijwaarts grijpen

yoko enpi uchi

横猿臂打ち – Zijwaartse elleboogstoot

yoko geri

横蹴り – Zijwaartse trap

yoko gyaku dori

横逆捕 – Zijwaarts omgekeerd grijpen

yoko katate

横片手 – Zijwaartse greep met de hand

yoko katate osae dori

横片手押捕 – Controlegreep op zijwaartse greep met de hand

yokomen uchi

横面打ち – Hoekslag naar de zijkant van het hoofd

yokomen uchi dori

横面打捕 – Greep op hoekslag

yoko ninin dori

横二人捕 – Zijwaarts grijpen door twee personen

yoko ude gyaku

横腕逆 – Zijwaartse omgekeerde armklem

yondan

四段 – Vierde graad

yonkyū

四級 – Vierde kyūgraad (oranje gordel)

yoseikan

養正館 – School van aikidō die de vooroorlogse, meer martiale visie bewaart

yotsume

四つ目 – Vier ogen (mon)

yubi

指 – Vinger

yūdansha

有段者 – Iemand met graad

zanshin

残心 – Voortdurend bewustzijn; rustige alertheid en afwerking na een techniek

za rei

座礼 – Zittende buiging

za zen

座禅 – Zittende meditatie

zen

禅 – Meditatie, boeddhistische stroming

zenkutsu dachi

前屈立ち – Voorwaartse stand

zōri

草履 – Sandalen (oorspr. houten)

zubon

ズボン – Broek