Japans lexicon
Verantwoording
Japans kent geen spaties tussen woorden, en de Nederlandse spellingregels zeggen niets specifieks over Japanse termen (buiten de ingeburgerde leenwoorden). Ik volg daarom de algemene regel van de Taalunie voor woordgroepen uit andere talen: schrijf ze zoals in de brontaal. Daarbij gebruik ik de gangbare romanisering volgens de gewijzigde Hepburn, met een streep boven lange klinkers (zoals de o ō en de u ū). De syllabe-slotklank n schrijf ik als n (honbu, senpai), anders dan de traditionele Hepburn.
Concreet komt er een spatie tussen de afzonderlijke Japanse woorden (kote gaeshi dori), maar blijft één woord aaneen. Ook als het uit twee werkwoorden is opgebouwd (bijvoorbeeld uchikomi dori). Voor- en achtervoegsels schrijf ik aaneen (ōirimi, Hakkōryū, bujutsuryū) en partikels staan los (tanbō no kata). Een koppelteken verschijnt alleen wanneer een Japanse woordgroep deel wordt van een Nederlands woord, zoals in kote-gaeshiklem.
Om de juiste kanji te bepalen is voor een groot deel gebruikgemaakt van large language models.
Woordenlijst
- age
上げ – Omhoog
- age uke
上げ受け – Opwaartse armblokkering
- aiki
合気 – Samenstelling van ‘ontmoeten’ of ‘conformeren met’ en ‘energie’
- aiki budō
合気武道 – Vroegere naam van aikidō
- aikidō
合気道 – Weg van de harmonieuze energie
- aikidōka
合気道家 – Beoefenaar van de weg van de harmonieuze energie
- aiki nage
合気投 – Soepele worp
- aikikai
合気会 – Organisatie van aikidō, geleid door de erfgenamen van de stichter
- anjin ryūmei
安心立命 – Gemoedsrust als duidelijk doel; naam van de dōjō, gelezen als ‘Anjin Ryūmei’ volgens de dōjōtraditie (de modernere, gangbare lezing van dit gezegde is ‘anshin ritsumei’)
- anma
按摩 – Traditionele Japanse massage
- ashi
足 – Been, voet
- ashi gatame
足固 – Controle op de voet
- ashi waza
足技 – Beentechnieken: worpen waarbij vooral de benen werken (jūdō)
- ashikubi
足首 – Enkel
- ashi sabaki
足捌き – Voetenwerk
- atama
頭 – Hoofd
- atemi
當身 – Aanval: slag, stoot
- atemi no hiketsu
當身の秘訣 – Geheim van de slag (die geen sporen nalaat)
- atemi waza
當身技 – Slagtechnieken
- aya
綾 – Weefpatroon
- aya dori
綾捕 – Grijpen met kruispatroon
- benkei
弁慶 – Verwijst naar het gezegde ‘弁慶の立往生’ (‘Benkeis staande dood’), iemand onbeweeglijk vastzetten
- bō gaeshi
棒返 – Stokomkering
- bokken
木剣 – Houten oefenzwaard
- bu
武 – Militair
- budō
武道 – Weg van het martiale
- budōka
武道家 – Beoefenaar van de weg van de krijgskunst
- bugei
武芸 – Krijgskunst
- bujutsu
武術 – Kunst van de oorlogvoering
- bushi
武士 – Krijger
- bushidō
武士道 – Weg van de krijger, ridderlijkheid
- chakin shibori
茶巾絞り – Het lichte uitwringen van het theedoekje bij de theeceremonie; in kendō een beeld voor de greep op het zwaard
- chakuza
着座 – In seiza gaan zitten
- chiburi
血振り – Rituele reinigingsbeweging van het zwaard na gebruik; ook principe in yondan
- chūdan
中段 – Midden, tussen hoofd- en buikhoogte
- chūdan no kamae
中段の構え – Middenhouding
- dai nippon shidōkai
– Tweede dōjō van Okuyama Ryūhō, in Tokio
- daichōkei
大腸経 – Dikkedarmmeridiaan
- dai shihan
大師範 – Groot-shihan, eretitel, mag hoofd van de school vertegenwoordigen
- daitōryū
大東流 – School van jūjutsu die Takeda Sōkaku formaliseerde (Daitōryū Aiki Jūjutsu); bron van Hakkōryū en aikidō
- dan
段 – Graad
- den
伝 – Communicatie, overdracht
- deshi
弟子 – Student, leerling
- dohai
同輩 – Iemand met dezelfde rang
- dōitashimashite
どういたしまして – Graag gedaan
- dōjō
道場 – Plaats van de Weg
- dōmo
どうも – Bedankt (informeel)
- dōmo arigatō gozaimashita
どうもありがとうございました – Beleefdste bedankvorm na afloop (op het einde van de les)
- dōmo arigatō gozaimasu
どうもありがとうございます – Beleefdste bedankvorm (voor de les)
- dori
捕 – Grijpen, vatten (als achtervoegsel: greep)
- emon
衣紋 – Kraag (van de kledij)
- emon dori
衣紋捕 – Kraag grijpen
- enbujō
演武場 – Demonstratieplaats
- enpi
猿臂 – Elleboog
- enpi uchi
猿臂打ち – Elleboogstoot (indraaien)
- ensō
円相 – Zensymbool voor leegte en loslaten, getekend in één vloeiende beweging
- eri
襟 – Kraag
- eri dori
襟捕 – Kraag grijpen
- fudōshin
不動心 – Onbeweeglijke geest, onverstoorbare geest
- furiage
振上 – Opwaartse verdediging
- furi gyaku kubi jime
振逆首〆 – Verdediging met gekruiste wurging aan de hals
- furi hadaka jime
振裸〆 – Verdediging met naakte wurging
- gaeshi
返 – Omkeren
- gakun
雅勲 – ‘Verfijnd optreden’ – symbolische naam voor de kenmerkende drukpuntgreep van Hakkōryū (wijsvingerknokkel op zenuwbanen bij de pols); zie paragraaf 6.5
- ganseki otoshi
岩石落 – Vallende rots
- gatame
固 – Houden, houdgreep, controleren
- gedan
下段 – Laag, onder buikhoogte
- gedan barai
下段払い – Lage buitenwaartse armblokkering
- gendai budō
現代武道 – Moderne krijgskunsten, ontstaan na de Meijiperiode
- genji
源氏 – Andere naam voor de Minamoto, een oud geslacht van krijgers
- gensoku
原則 – Principe (achter een techniek)
- gi
技 – Techniek; als achtervoegsel bij een graad (shodangi): de technieken van die graad
- go
五 – Vijf
- godan
五段 – Vijfde graad
- gohon
五本 – Vijfvoud
- gokaku geiko
互角稽古 – Oefenen met een gelijke
- gokyū
五級 – Vijfde kyūgraad (gele gordel)
- gomennasai
ごめんなさい – Sorry
- goshindō
護身道 – Zelfverdediging
- gyaku matsuba dori
逆松葉捕 – Omgekeerde dennennaaldklem
- gyaku nage
逆投げ – Worp via een klem: je werpt door een gewricht om te keren
- gyaku tsuki
逆突き – Rechtstreekse stoot met de vuist, met het tegengestelde been (meestal chūdan)
- hachi
八 – Acht
- hadaka jime
裸絞め – ‘Naakte’ wurging
- hagai jime
羽交絞め – Dubbele nelson
- hai
はい – Ja (akkoord met de vraag)
- (hai) dōzo
どうぞ – ‘(ja), ga eerst’, alstublieft
- haikei
肺経 – Longmeridiaan
- haisoku
背足 – Wreef
- haitō
背刀 – Duimkant van de hand
- hai wakarimashita
はいわかりました – Ja, we hebben het begrepen
- hajime
始め – Begin
- hajimemashite
はじめまして – Aangenaam (bij eerste ontmoeting)
- hakama
袴 – Broekrok
- hakama hera
袴篦 – Lepeltje achteraan
- hakama koshi ita
袴腰板 – Harde achterkant
- hakama momotachi
袴股立ち – ‘Beenstukken’ door de hakama soba dragen
- hakama sabaki
袴捌き – Wandelen, trainen en zitten met hakama
- hakama soba
袴傍 – V-vormige opening aan de zijkant
- hakkō
八光 – Achtste licht
- hakkō denshinryū
八光伝心流 – Afsplitsing van Hakkōryū (1997)
- hakkō denshoryū
– Afsplitsing van Hakkōryū in de Verenigde Staten (1998)
- hakkō dori
八光捕 – Achtstelicht-greep (shodangi, SW·1)
- hakkō dori nage
八光捕投 – Achtstelicht-greep met worp, met beide handen gegrepen
- hakkō juku honbu
八光塾本部 – Vroegere naam van de Hakkōryū Sō Honbu Dōjō, opgericht in 1947
- hakkō kamae
八光構 – Gevechtshouding van Hakkōryū
- hakkōryū
八光流 – School van het achtste licht
- hakkō zeme
八光攻 – Aanval met het achtste licht: tori valt aan, met de geopende handen naar de ogen
- hakkōryū kaiso hōkokusai
八光流開祖奉告祭 – Stichtingsceremonie van Hakkōryū op 1 juni 1941
- hakkōryū kōbujuku
八光流講武塾 – Naam van de dōjō van Hakkōryū vanaf 1943
- hakkōryū sō honbu dōjō
八光流総本部道場 – Hoofdkwartier van Hakkōryū in Ōmiya (nu Saitama-stad), opgericht in 1947 als Hakkō Juku Honbu
- hana
鼻 – Neus
- hanshi
範士 – Hoogste eretitel in budō, toegekend aan een meester die als voorbeeld dient voor andere leraren
- hantachi
半立 – Halfstaand (/zittend)
- hantachi mae dori
半立前捕 – Halfstaand voorwaarts grijpen
- hantachi waza
半立技 – Halfstaande technieken
- hantai
反対 – Tegengesteld
- hantai dori
反対捕 – Gekruist grijpen
- haori
羽織 – Overjas
- haori himo
羽織紐 – Knoop van overjas
- hara
腹 – Buik
- hayawaza
早業 – Snelle techniek; houding waarbij de handen vrij zijn om een zwaard te kunnen trekken
- heijōshin
平常心 – Alledaagse, kalme geest
- heikō dori
並行捕 – Naast elkaar lopend gegrepen
- henka
変化 – Variaties (op techniek)
- hidari
左 – Links
- hiki
引き – Achterwaarts trekken
- hiki nage
引投 – Achterwaarts werpen
- hiragana
平仮名 – Fonetische, versimpelde schrijfwijze van het Japans
- hiraken
平拳 – Knokkelvuist
- hiza
膝 – Knie
- hiza gatame
膝固 – Controle op de knie
- hiza geri
膝蹴り – Knietrap
- hō
方 – Richting
- hon kesa gatame
本袈裟固 – Basisvorm van kesa gatame
- honbu
本部 – Hoofdkwartier
- hongyaku
本逆 – ‘Ware omkering’: de eigen hoofdklem van Hakkōryū, kern van nidan
- honshū
本州 – Hoofdeiland van Japan
- hyaku
百 – Honderd
- hyakunin dori
百人捕 – ‘Honderd man vangen’: tegen meerdere aanvallers tegelijk
- iaidō
居合道 – Weg van het zwaardtrekken
- iaijutsu
居合術 – Kunst van het zwaard trekken en meteen toeslaan
- ichi
一 – Eén
- ichinen
一念 – Enkele gedachte
- ichi rei
一礼 – Eenmaal buigen
- idomazu
挑まず – Niet uitdagen; eerste kernprincipe van Hakkōryū
- iie
いいえ – Nee (niet akkoord met de vraag)
- ikkyū
一級 – Eerste kyūgraad (bruine gordel)
- ippon
一本 – Één punt
- ippon nukite
一本貫手 – Speerhand met één vinger
- ippon seoi nage
一本背負投 – Schouderworp met één arm
- irasshaimase
いらっしゃいませ – Welkom, kom binnen
- irimi
入り身 – Rechtstreeks in de techniek stappen
- irimi nage
入身投げ – Instapworp (aikidō)
- itadakimasu
いただきます – Dankwoord vóór het eten (letterlijk ‘ik ontvang nederig’); wordt gezegd door wie gaat eten, niet tegen een ander zoals ‘eet smakelijk’
- itai
痛い – Je doet me pijn
- itten no hi
一点の秘 – Geheim van het punt
- itte no hi
一手の秘 – Geheim van de hand
- jigan hitchū
慈眼必誅 – ‘Onfeilbaar straffen met het oog van mededogen’: de maat die shodai sōke aan elk gebruik van zijn technieken oplegt
- jishu geiko
自主稽古 – Alleen oefenen
- jodai
城代 – Hoofd van de dōjō (oorspronkelijk ‘kasteelbeheerder’)
- jōdan
上段 – Hoog, hoofdhoogte
- jōdō
杖道 – Weg van de lange stok (jō)
- jōjutsu
杖術 – Vechtkunst met de lange stok (jō)
- jōjutsu no kata
杖術の形 – Kata met de lange stok (jō)
- jū
十 – Tien
- jūdō
柔道 – Zachte, flexibele, toegeeflijke … weg
- jū ichi
十一 – Elf
- jūji uke
十字受け – Gekruiste blokkering (jōdan/gedan)
- jūjutsu
柔術 – Zachte, flexibele, toegeeflijke … kunst
- jūjutsuka
柔術家 – Beoefenaar van de zachte kunst
- jungokyū
準五級 – Tussengraad voor gokyū (jeugd; wit-gele gordel)
- junsankyū
準三級 – Tussengraad voor sankyū (jeugd; oranje-groene gordel)
- junte dori
順手捕 – Met één hand grijpen (meestal parallel)
- junyonkyū
準四級 – Tussengraad voor yonkyū (jeugd; geel-oranje gordel)
- kagami
鏡 – Spiegel
- kaizen
改善 – Voortdurende verbetering
- kakari geiko
懸かり稽古 – ‘Aanvalsoefening’, ook trainen met senior
- kakato
踵 – Hiel
- kakato geri
踵蹴り – Trap met hiel
- kake
掛け – Uitvoering van de techniek
- kake
掛 – Aanvaller: zo noemt shodai sōke in zijn syllabi de aanvaller, tegenover tori (elders uke)
- kamae
構え – Gevechtshouding
- kamidana
神棚 – Shintōheiligdom (plaats)
- kamiza
上座 – Hoge zitplaats, altaar
- kanji
漢字 – Klassieke schrijfwijze van het Japans, oorspronkelijk met Chinese karakters
- kankei
肝経 – Levermeridiaan
- kansetsu
関節 – Gewricht
- kansetsu geri
関節蹴り – Trap naar (knie)gewricht
- kanuchi gatame
簡打固 – Controle op een eenvoudige slag
- kanuchi gatame nage
簡打固投 – Controle op een eenvoudige slag, met worp
- kao
顔 – Gezicht (courant)
- kao ate
顔當 – Slag naar gezicht
- kappō
活法 – Reanimatietechnieken
- karate
空手 – Lege hand; oorspronkelijk geschreven als 唐手 (‘Chinese hand’, ter erkenning van de Chinese oorsprong), later herschreven tot het huidige 空手 (‘lege hand’)
- kasa
傘 – Parasol
- kasa ushiro zeme dori
傘後攻捕 – Greep bij aanval in de rug, met parasol
- kashiwade
柏手 – In de handen klappen (ceremonieel)
- kassatsu jizai
活殺自在 – ‘Naar believen leven geven of nemen’: de dubbele werking die shodai sōke aan de technieken van yondan toeschrijft
- kata
肩 – Schouder
- kata
形 – Reeks vooraf vastgelegde bewegingen die technieken bevatten
- kata dori
肩捕 – Schouder (lichaamsdeel) grijpen
- kata gatame
肩固 – Schoudercontrole: houdgreep die arm en hoofd van uke samen klemt
- kata guruma
肩車 – Schouderwiel: worp waarbij je uke over je schouders tilt
- katakana
片仮名 – Fonetische, versimpelde schrijfwijze van het Japans, gebruikt voor leen- en vreemde woorden
- kata mune osae mochimawari
片胸押持廻 – Roterende controlegreep, aan één zijde van de borst gegrepen
- katanatsuka kata
刀柄形 – Kata tegen een aanval met het gevest van het zwaard
- katate dori
片手捕 – Met één hand grijpen
- keikogi
稽古着 – Oefenkledij
- keikojō
稽古場 – Oefenplaats; een niet-gewijde trainingsruimte
- keiraku
経絡 – Meridianenstelsel uit de Chinese geneeskunde
- kendō
剣道 – Weg van het zwaard
- kenjutsu
剣術 – Zwaardvechtkunst
- kesa gatame
袈裟固 – Sjerpcontrole: houdgreep schuin over de borst, zoals een monnikssjerp
- ki
気 – Energie
- kiai
気合い – Korte, krachtige kreet bij aanval
- kiba dachi
騎馬立ち – Paardrijstand
- kihon
基本 – Basis, fundamenten
- kihon waza
基本技 – Basistechnieken
- kime
決め – Focus
- kinteki
金的 – Kruis
- kinteki geri
金的蹴り – Trap naar het kruis
- ki o tsuke
気をつけ – Aandacht
- kiritsu
起立 – Sta recht
- kiza
跪座 – Zitten op de tenen
- kiza morote osae dori
椅坐諸手押捕 – Controlegreep, met twee handen gegrepen terwijl je op een stoel zit (shodai sōke schrijft 椅坐, niet 跪座, en geeft zelf de lezing kiza)
- kizutsukezu
傷つけず – Niet kwetsen; derde kernprincipe van Hakkōryū
- kōhai
後輩 – Iemand lager in rang
- kōhaku
紅白 – Combinatie rood/wit, motief dat in Japan vaak terugkomt (vlag …)
- kōhō shiatsu
皇法指圧 – Drukpuntmethode van Hakkōryū
- koken
弧拳 – Gebogen pols
- kokodo jūjutsu
– Afsplitsing van Hakkōryū (2001)
- kokoro no hachō
心の波長 – ‘Golflengte van de geest’
- komi
込み – Ophopen; (achtervoegsel) toepassen
- konban wa
こんばんは – Goedenavond
- kongōriki
金剛力 – ‘Diamantkracht’: de kracht die volgens shodai sōke uit de hara voortkomt
- kon’nichi wa
こんにちは – Goedemiddag
- konoha gaeshi
木葉返 – Blad omdraaien
- kono hon ga sukoshi demo o-yaku ni tatereba saiwai desu
この本が少しでもお役に立てれば幸いです – Het zou me plezier doen als dit boek je helpt
- koryū
古流 – Oude school: traditionele krijgskunst van vóór de Meijiperiode
- koshi
腰 – Heup
- koshi guruma
腰車 – Heupwiel: heupworp met je arm rond de nek van uke
- koshi nage
腰投げ – Heupworp
- koshi ori
腰折 – Heup fixeren
- koshi waza
腰技 – Heuptechnieken: worpen over de heup (jūdō)
- kōtai
交代 – Wisselen
- kote
小手 – Pols; ook arm en hand (oorspronkelijk het armstuk van een harnas)
- kote dori
小手捕 – Pols grijpen
- kote gaeshi
小手返し – Pols omkeren (klem tekagami)
- kote gaeshi dori
小手返捕 – Gegrepen pols omkeren
- kote hineri
小手捻り – Pols draaien (klem mochimawari)
- kote mawashi
小手回し – Polsklem: de pols naar binnen plooien, voorbij haar natuurlijke buiging
- kubi
首 – Hals
- kubi jime
首絞め – Wurging van de hals
- kubi jime dori
首〆捕 – Wurggreep aan de hals
- kuchi
口 – Mond
- kuden
口伝 – Mondelinge overdracht
- kumi kata
組み方 – Manier van grijpen (jūdō)
- kusarigama
鎖鎌 – Sikkel met ketting en gewicht
- kuzure kesa gatame
崩袈裟固 – Gewijzigde kesa gatame: je arm onder de oksel van uke in plaats van rond de nek
- kuzushi
崩し – Uit balans brengen
- kyū
級 – Graad onder de zwarte gordel
- kyū
九 – Negen
- kyūjutsu
弓術 – Boogschieten als krijgskunst
- maai
間合い – Gevechtsafstand
- mae
前 – Voorwaarts
- mae geri
前蹴り – Voorwaartse trap
- mae nihō dori
前二方捕 – Voorwaarts grijpen in twee richtingen
- mae nihō nage
前二方投 – Voorwaartse tweerichtingenworp
- mae obi hiki dori
前帯引捕 – Voorwaarts aan de gordel trekken en grijpen
- mae uchi
前打ち – Voorwaartse slag
- mae uchi tekagami
前打手鏡 – Spiegelhand op voorwaartse slag
- makikomi
巻込 – Naar binnen draaien
- makura kesa gatame
枕袈裟固 – Kesa gatame waarbij het hoofd van uke als op een kussen op je dij rust
- mate
待て – Wacht op instructies
- matsuba
松葉 – Dennennaald
- matsuba dori
松葉捕 – Dennennaaldklem
- mawashi
回し – Draaien
- mawashi geri
回し蹴り – Draaitrap
- mawatte
回って – Draaien
- me
目 – Ogen
- me geiko
目稽古 – ‘Met de ogen’ oefenen, door te kijken
- meiji
明治 – Tijdperk van 1868 tot 1912, waarin Japan zich na de Meijirestauratie snel moderniseert
- meishidō
– Naam waaronder Okuyama Ryūhō lesgaf vóór Hakkōryū
- men
面 – Gezicht
- menkyo
免許 – Een certificaat of diploma
- menkyo kaiden
免許皆伝 – Diploma voor volledige doorgift van de kunst
- men-tsuki
面突き – Slag met zwaard
- men tsuki mochimawari
面突持廻 – Roterende greep op een zwaardslag
- metsubushi
目潰し – Atemi naar het gezicht om je aanvaller kort af te leiden
- migi
右 – Rechts
- mikazuki geri
三日月蹴り – Halvemaantrap
- mimi
耳 – Oren
- mochimawari
持廻り – Ronddraaien; rondsturen, -leiden
- mokusō
黙想 – Je gedachten tot zwijgen brengen. Moment van contemplatie, met gesloten ogen en gecontroleerde ademhaling
- mokusō yame
黙想止め – Einde mokusō
- mon
紋 – Familiewapen
- morote
諸手 – Beide handen
- morote seoi nage
諸手背負投 – Schouderworp met beide handen
- morote tekagami
諸手手鏡 – Spiegelhand wanneer uke één arm met beide handen grijpt
- morote dori
諸手捕 – Met twee handen één arm grijpen
- morote osae dori
諸手押捕 – Controlegreep met beide handen
- morote tsuki
諸手突き – Rechtstreekse stoot met twee handen
- mudansha
無段者 – Iemand zonder graad
- mune
胸 – Borst
- mune dori
胸捕 – Borst grijpen
- mune konoha gaeshi
胸木葉返 – Bladomdraai aan de borst
- mune mochimawari
胸持廻 – Roterende controlegreep aan de borst
- mune osae dori
胸押捕 – Controlegreep aan de borst
- mune uchi dori
胸打捕 – Borstgreep met slag
- mushin
無心 – Zonder geest, zonder gedachten, leeg van geest
- nagashi
流し – Laten wegvloeien, een aanval afleiden
- nage
投げ – Werpen, werptechniek
- nage no kata
投の形 – Kata van de worpen in jūdō
- nakayubi
中指 – Middelvinger
- nakayubi ipponken
中指一本拳 – Eenknokkelvuist (middenvinger)
- nara
奈良 – Periode van 710 tot 794, genoemd naar de toenmalige hoofdstad
- ni
二 – Twee
- nidai sōke
二代宗家 – Hoofd van de school, tweede in lijn
- nidan
二段 – Tweede graad
- nihō
二方 – Twee richtingen
- nihō nage
二方投 – Tweerichtingenworp (mae is voorwaarts)
- nijū
二十 – Twintig
- nikkyō
二教 – Tweede klem; in Hakkōryū de adductieklem van nidan
- nikyū
二級 – Tweede kyūgraad (blauwe gordel)
- ninin / futari
二人 – Twee personen
- nippon bugei shigoshindō hakkōryū jūjutsu
日本武芸司護身道八光流柔術 – Volledige naam van Hakkōryū
- nippon shidōkai ryūbukan
– Eerste dōjō van Okuyama Ryūhō, in Asahikawa
- nirei
二礼 – Tweemaal buigen
- nukite
貫手 – Speerhand
- nuki uchi
抜き打ち – Zwaardslag
- nuki uchi dori
抜打捕 – Zwaardslag grijpen
- obi
帯 – Gordel
- obi dori
帯捕 – Gordel grijpen
- ohayō gozaimasu
おはようございます – Goedemorgen
- oikake
追い掛け – Achtervolger
- oikake dori
追懸捕 – Achtervolger grijpen
- ōirimi
大入身 – Grote instap: diep en volledig in de aanval van uke stappen
- oi tsuki
追い突き – Rechtstreekse stoot met de vuist, met voorste been (meestal chūdan)
- ojigi
御辞儀 – Begroeten met een buiging
- oku
奥 – Intern, inwendig, verborgen
- okuden
奥伝 – Grondbeginselen, soms ook ‘geheime technieken’
- okuden shihan
奥伝師範 – Shihan met kennis van de geheime technieken
- okuri rei
送り礼 – Buiging (gevend)
- okuyama ryūhō
奥山龍峰 – Okuyama met zijn aangenomen naam ‘Ruggengraat van de Draak’
- okuyama-sensei
奥山先生 – Okuyama als leraar
- okuyama yoshiji
奥山吉治 – Familienaam en voornaam van de stichter
- okuyamaryū
奥山流 – Afsplitsing van Hakkōryū in Frankrijk (sinds 1992)
- omote
表 – Het zichtbare
- omote yokomen uchi
表横面打ち – Hoekslag met de voorhand: van buiten schuin naar de zijkant van het hoofd
- onegai shimasu
お願いします – Alstublieft (verzoek; voor de les)
- osae
押さえ – Vasthouden, neerdrukken
- osae dori
押捕 – Controlegreep
- osaekomi waza
抑込技 – Houdgrepen
- ōsoto gari
大外刈 – Grote buitenwaartse beenveeg (jūdō)
- otogai ni rei
お互いに礼 – Groet naar elkaar
- otoshi
落とし – Naar beneden; werpen, naar de grond
- oyasumi nasai
おやすみなさい – Goedenacht
- oyayubi
親指 – Duim
- oyayubi ipponken
親指一本拳 – Eenknokkelvuist (duim)
- o-yomi itadaki arigatō gozaimasu
お読みいただきありがとうございます – Bedankt voor het lezen
- randori
乱取り – Vrij oefenen
- rei san sōku
礼三息 – Groet in drie ademhalingen
- rei / zero
零 / 〇 – Nul
- renkō jizai
連行自在 – ‘Naar believen afvoeren’: de aanvaller loopt voor je uit
- renshi
練士 – Eretitel voor iemand die toestemming heeft instructie te geven in alle aspecten van de kunst
- ritsu rei (tachi rei)
立礼 – Rechtopstaande buiging
- rokkyō
六教 – Zesde leer: elleboogklem uit aikidō
- rokkyū
六級 – Zesde kyūgraad (witte gordel)
- roku
六 – Zes
- ryō
両 – Beide
- ryō ashi dori
両足捕 – Beide voeten grijpen
- ryō mune dori
両胸捕 – Beide zijden van de borst grijpen
- ryō mune osae dori
両胸押捕 – Controlegreep aan beide zijden van de borst
- ryō ude osae dori
両腕押捕 – Controlegreep aan beide armen
- ryōte
両手 – Beide handen
- ryōte tekagami
両手手鏡 – Spiegelhand met beide handen: tweede kote gaeshi met de vrijgemaakte hand
- ryōte dori
両手捕 – Met beide handen beide polsen grijpen
- ryōte mochimawari
両手持廻 – Roterende controlegreep met beide handen
- ryū
流 – School, strekking, stroming
- ryūhō
龍峰 – ‘Ruggengraat van de Draak’, aangenomen naam van shodai sōke
- saiminjutsu
催眠術 – Hypnose
- sajutsu
詐術 – Bedrog, oplichterij
- sakarawazu
逆らわず – Geen weerstand bieden; tweede kernprincipe van Hakkōryū
- samurai
侍 – Krijger uit de Japanse adel
- san
三 – Drie
- sanbon
三本 – Drievoud
- san dai kichū
三大基柱 – ‘Drie grote pijlers’, hoogste eretitel die door de honbu wordt uitgereikt
- sandan
三段 – Derde graad
- sankyū
三級 – Derde kyūgraad (groene gordel)
- sanshōkei
三焦経 – Meridiaan van de drievoudige verwarmer
- sayōnara
さようなら – Tot ziens
- seiga
正臥 – Correct liggen
- seiken
正拳 – Vuist
- seiretsu/keiretsu
整列 – Volgens graad gaan zitten/staan
- seiritsu
正立 – Correct staan
- seitanden
正丹田 – ‘Ware tanden’: de toestand waarin de kracht van het hele lichaam zich in het centrum van heupen en buik verzamelt
- seiza
正座 – Traditionele zithouding (‘correct zitten’)
- sen
千 – Duizend
- sen
先 – Timing
- sengoku
戦国 – Periode van de strijdende staten (ca. 1467–1600), een lange burgeroorlog
- senpai
先輩 – Iemand hoger in rang
- senpen muhi
千変無比 – ‘Duizend ongeëvenaarde veranderingen’: de variaties van de okuden
- sensei
先生 – ‘Hij die voorging’, leraar
- sensei/shihan ni rei
先生師範に礼 – Buiging voor de leraar
- shiaijō
試合場 – Wedstrijdplaats
- shiatsu
指圧 – Japanse vingerdrukpunttherapie
- shiba tenso jinja
– Shintōschrijn in Tokio waar Hakkōryū in 1941 werd gesticht
- shibori
絞り – Toedraaien: de kleine draaiende afwerking van sandan en de wijsvingergreep van yondan, zonder kracht
- shichi / nana
七 – Zeven
- shidō geiko
指導稽古 – Oefenen door les te geven
- shihan
師範 – Meester-instructeur, volleerd
- shihan dai
師範代 – Plaatsvervangend leraar, die lesgeeft in naam van de meester
- shihan waza
師範技 – Technieken van de shihan: dezelfde vormen als de kihon waza, uitgevoerd met shinteki sayō
- shihō
四方 – Vier richtingen
- shihō nage
四方投 – Vierrichtingenworp
- shikkō
膝行 – Voortbewegen op de knieën
- shimoza
下座 – Lage zitplaats
- shinden ni rei
神殿に礼 – Buiging voor het heiligdom
- shin gi tai
心技体 – Geest, techniek en lichaam
- shindōryū jūjutsu
– Stijl van jūjutsu
- shinkei
心経 – Hartmeridiaan
- shinpōkei
心包経 – Hartzakjesmeridiaan
- shinryū jūjutsu
– Afsplitsing van Hakkōryū
- shinteki sayō
心的作用 – Mentale effecten
- shinzen ni rei
神前に礼 – Buiging voor het altaar
- shiraha
白刃 – ‘Wit zwaard’: uit de schede getrokken
- shisei
姿勢 – Houding
- shi / yon
四 – Vier
- shōchōkei
小腸経 – Dunnedarmmeridiaan
- shodai sōke
初代宗家 – Hoofd van de school, eerste in lijn
- shodai sōke okuyama ryūhō
初代宗家奥山龍峰 – Volledige aanspreektitel
- shodan
初段 – Eerste graad
- shōgun
将軍 – Militaire opperbevelhebber en feitelijke machthebber van Japan
- shōmen uchi
正面打ち – Hamerslag (boven naar onder)
- shoshin
初心 – Geest van een beginner
- shoshin wasuru bekarazu
初心忘るべからず – Vergeet nooit het begin, behoud de geest van een beginner
- shōtei
掌底 – Handpalm
- shōtōkan karate
松濤館空手 – Stijl van karate
- shurikenjutsu
手裏剣術 – Kunst van het werpen van verborgen werpwapens
- shutō
手刀 – Pinkkant van de hand
- shutō jime
手刀絞 – Snijden met de zijkant van je hand
- shutō uke
手刀受け – Blok met meshand (an. uchi uke)
- sōjutsu
槍術 – Speervechtkunst
- sōke
宗家 – Hoofd van de school
- sōke okuyama
宗家奥山 – Okuyama als hoofd van de Hakkōryū
- sokutō
足刀 – Buitenkant voet
- soto
外 – Buiten, van buiten (vs. uchi)
- soto deshi
外弟子 – Externe student
- sotomawari
外回り – Naar buiten draaien
- soto mawashi geri
外回し蹴り – Wagenwiel, buiten naar binnen
- soto uke
外受け – Elleboogblokkering, van buiten (naar binnen)
- suki
隙 – Opening, zwakke plek in de verdediging
- sutemi
捨身 – Offer: worp waarbij je zelf je evenwicht opgeeft om uke te werpen (jūdō)
- suware
座れ – Ga zitten
- suwari
座り – Zittend
- suwari waza
座り技 – Zittende technieken
- tabi
足袋 – Sokken
- tachi
立ち – Staand
- tachi ate
立ち當 – Staande slag
- tachi rei
立礼 – Rechtopstaande buiging
- tachi waza
立技 – Staande technieken
- tai otoshi
体落 – Lichaamsval: worp waarbij je uke over je uitgestoken been naar voren trekt
- tai sabaki
体捌き – Beweging van het lichaam
- tanbō
短棒 – Korte stok, wapenstok
- tanbō no kata
短棒の形 – Kata met de korte stok (tanbō)
- tanden
丹田 – Energiecentrum uit de Chinese meridianengeneeskunde (zwaartepunt)
- tantō
短刀 – Mes, kort zwaard
- tate tsuki
縦突き – Rechtstreekse stoot met gedraaide vuist (knokkels buiten)
- te
手 – Hand
- te waza
手技 – Handtechnieken: worpen waarbij vooral armen en handen werken (jūdō)
- teisoku
底足 – Voetzool
- tekagami
手鏡 – Hand-spiegel, spiegelhand
- tekiyō
適用 – Toepassingen (van techniek)
- tenkan
転換 – Onrechtstreeks in de techniek stappen
- te sabaki
手捌き – Beweging van de hand
- tetsui
鉄槌 – Hamervuist
- tokugawa
徳川 – Shogunaat (1603–1868) dat Japan verenigt en afsluit van de buitenwereld
- tōkyō seiji gakkō
– School voor politieke wetenschappen in Tokio
- tomoe nage
巴投 – Cirkelworp: offerworp met je voet in de buik van uke
- tori
取 – Uitvoerder van een techniek
- tsubo
壺 – Punt, drukpunt
- tsue
杖 – Wandelstok
- tsuka
柄 – Gevest van het zwaard
- tsukagashira
柄頭 – Uiteinde van het gevest van het zwaard
- tsuki chūdan
突き中段 – Rechtstreekse stoot met de vuist, midden
- tsuki gedan
突き下段 – Rechtstreekse stoot met de vuist, laag
- tsuki iri
突入 – Aankomende stoot
- tsuki jōdan
突き上段 – Rechtstreekse stoot met de vuist, hoog
- tsukimi dori
突身捕 – Stoot naar het lichaam grijpen
- tsukimi nage
突身投 – Worp na stoot naar het lichaam
- tsuki ryūfū
突柳風 – ‘Stoot als wilgenwind’
- tsukkomi
突っ込み – Stoot naar binnen
- tsukkomi dori
突込捕 – Binnendringende stoot grijpen
- tsukuri
作り – Positioneren, inkomen
- tsuzumi
鼓 – Japanse handtrommel
- uchi
打ち – Slag; of binnen, van binnen (vs. soto)
- uchi deshi
内弟子 – Inwonend student die voltijds bij een sensei oefent en werkt, tegenwoordig benaming voor de leertijd naar shihan
- uchi gatame
打固 – Controle op slag
- uchikomi
打ち込み – Inslaan: een rechte slag naar binnen, het midden in
- uchikomi dori
打込捕 – Greep op slag naar het midden
- uchimawari
内回り – Naar binnen draaien
- uchi mawashi geri
内回し蹴り – Wagenwiel, binnen naar buiten
- uchi tenchi nage
内天地投 – Binnenwaartse hemel- en aardeworp
- uchi uke
内受け – Elleboogblokkering, van binnen (naar buiten)
- ude
腕 – Arm
- ude dori
腕捕 – Bovenarm grijpen
- ude makikomi
腕巻込 – Arm inrollen
- ude mochimawari
腕持廻 – Roterende controlegreep aan de arm
- ude osae dori
腕押捕 – Controlegreep aan de arm
- ude uchi dori
腕打捕 – Armgreep met slag
- uke
受け – Aanvaller (ontvanger van een techniek)
- ukemi
受け身 – Rollen of vallen
- uke rei
受け礼 – Buiging (ontvangend)
- ura
裏 – Het onzichtbare, of onrechtstreeks
- uraken
裏拳 – Omgekeerde vuist (knokkels binnen)
- ura kote gaeshi
裏小手返し – Pols gedeeltelijk omkeren (klem nikkyō)
- ura mawashi geri
裏回し蹴り – Haaktrap
- ura uchi
裏打ち – Korte hoek (bijvoorbeeld uppercut)
- ura yokomen uchi
裏横面打ち – Hoekslag met de rughand: de arm kruist eerst voor het lichaam en slaat terug
- ushiro
後ろ – Achterwaarts
- ushiro ashi dori
後足捕 – Achterwaarts de voet grijpen
- ushiro benkei dori
後弁慶捕 – Achterwaartse Benkei-greep, zie Benkei
- ushiro emon dori
後衣紋捕 – Achterwaarts de schouder (kledij) grijpen
- ushiro geri
後ろ蹴り – Achterwaartse trap
- ushiro gyaku kubi jime dori
後逆首〆捕 – Achterwaartse omgekeerde halswurging grijpen
- ushiro hakkō dori
後八光捕 – Achterwaartse achtstelicht-greep
- ushiro nihō nage
後二方投 – Achterwaartse tweerichtingenworp
- ushiro obi hiki dori
後帯引捕 – Achterwaarts aan de gordel trekken en grijpen
- ushiro ryō kata dori
後両肩捕 – Achterwaarts beide schouders grijpen
- ushiro tekubi dori
後手首捕 – Achterwaarts beide polsen grijpen
- ushiro zeme dori
後攻捕 – Achterwaartse aanval grijpen
- ushiro zeme otoshi
後攻落 – Worp bij aanval in de rug
- uwagi
上着 – Vest
- wakarimashitaka
わかりましたか – Hebt u (het) begrepen?
- waza
技 – Techniek
- wouter boelen
ワウテル・ブーレン – Naam van de auteur in katakana: Wouteru Būren
- yame
止め – Klaar, stop met de oefening
- yawara
柔 – Oudere term voor jūjutsu, alternatieve lezing van 柔
- yōi
用意 – Klaar, bereid je voor
- yoko
横 – Zijwaarts
- yoko atemi gatame
横當身固 – Zijwaartse slag met controle
- yoko dori
横捕 – Zijwaarts grijpen
- yoko enpi uchi
横猿臂打ち – Zijwaartse elleboogstoot
- yoko geri
横蹴り – Zijwaartse trap
- yoko gyaku dori
横逆捕 – Zijwaarts omgekeerd grijpen
- yoko katate
横片手 – Zijwaartse greep met de hand
- yoko katate osae dori
横片手押捕 – Controlegreep op zijwaartse greep met de hand
- yokomen uchi
横面打ち – Hoekslag naar de zijkant van het hoofd
- yokomen uchi dori
横面打捕 – Greep op hoekslag
- yoko ninin dori
横二人捕 – Zijwaarts grijpen door twee personen
- yoko ude gyaku
横腕逆 – Zijwaartse omgekeerde armklem
- yondan
四段 – Vierde graad
- yonkyū
四級 – Vierde kyūgraad (oranje gordel)
- yoseikan
養正館 – School van aikidō die de vooroorlogse, meer martiale visie bewaart
- yotsume
四つ目 – Vier ogen (mon)
- yubi
指 – Vinger
- yūdansha
有段者 – Iemand met graad
- zanshin
残心 – Voortdurend bewustzijn; rustige alertheid en afwerking na een techniek
- za rei
座礼 – Zittende buiging
- za zen
座禅 – Zittende meditatie
- zen
禅 – Meditatie, boeddhistische stroming
- zenkutsu dachi
前屈立ち – Voorwaartse stand
- zōri
草履 – Sandalen (oorspr. houten)
- zubon
ズボン – Broek